The Artist Formerly Known As Captain Beefheart

Bonus Footage voor de Vera Krant van mei 2010.

Soms snap ik de wereld om me heen niet meer. Zo zag ik laatst twee keer een concert in Vera waar ik geen muziek van na 1980 van de DJ’s hoorde. Teruggaan in de popgeschiedenis, niets mis mee. Ik doe het elke keer hier. Maar de mix met (het) nu, dat maakt het spannend. Vera is voor mij een club die het spanningsveld zoekt tussen toen en nu, tussen conservatief en progressief. Herkenning geeft stabiliteit, voor vernieuwing wordt subsidie gegeven. Het laatste lijkt een steeds minder belangrijke factor, waarbij ik m’n mening niet alleen op die twee avonden baseer. Dit is verder niet de plek om daar heel diep op in te gaan, maar ik wilde het toch eens aanstippen.

Maar goed, als retro het nieuwe ding is (zelfs de baardjesrage wijst daar op), dan haal ik maar eens een ouwe lul uit de kast. Don van Vliet is z’n naam, maar we kennen hem als Captain Beefheart. Een van de spannendste muzikanten ooit, omdat het iemand was die traditie combineerde met vernieuwing. Hij wel… De BBC-docu “The Artist Formerly Known As Captain Beefheart” uit 1997 is een perfecte kennismaking met deze bijzondere man.

Korte bio: Van Vliet groeit op in Californië in het isolement van de woestijn, neemt ouwe blues en jazz als startpunt, geeft daar een eigen draai aan, komt daarmee in het avant-garde slash experimentele kamp, krijgt vanwege slechte verkoop problemen met platenmaatschappijen, houdt daarom de muziekloopbaan moeilijk aan de praat, kiest voor kunstschilderen, kent succes, en keert uiteindelijk terug naar het isolement en de eenzaamheid van de woestijn. Het laatste is een in nevelen gehuld hoofdstuk (ook in de film). Twee dingen zijn wel duidelijk: Van Vliet werd chronisch ziek, maar bleef desondanks schilderen.

Spanning is een rode draad. Zo is er de muzikale spanning. Bluesrock was de hippe muziek toen Van Vliet in de jaren 60 begon. Ouwe countryblues was z’n eerste liefde, en met z’n op Howlin’ Wolf geïnspireerde zang zeilde hij gemakkelijk mee op de golf. “Diddy Wah Diddy” werd zelfs een hitje. Maar The Captain haakte af toen het de bedoeling was dat hij het Amerikaanse antwoord moest worden op de Britse invasie (Stones, Animals, etc.). Van Vliet weerstond de druk van z’n label, koos dus niet voor poen, maar zocht de vrijheid. Op de dubbelaar “Trout Mask Replica” (1968) is te horen waar dat muzikaal toe leidde. Een bizarre mix van demente blues, (free-)jazz, binnenstebuiten gekeerde rock en abstracte poëzie. Toen slechts door weinigen op waarde geschat (om van genieten nog maar te zwijgen), nu een regelrechte classic. Groeiplaatje… En inspiratie voor velen daarna, of het nou Deus, The Ex, of de vergeten ‘Vera-band’ Trumans Water is. Zelfs Simpsons-man Matt Groening mag in de docu z’n liefde voor z’n favoriete plaat allertijden uitspreken.

Spanning was er ook in de band, The Magic Band. Van Vliet’s dictatoriale wegen waren ondoorgrondelijk. Een man met een missie, maar welke? En waarheen? Waarvoor? Twee opties: meteen afhaken, of all the way. Niet iedereen haakte af. Gelukkig maar. Volgens Van Vliet -in de docu- moest de zweep er aan te pas komen om de boel in zijn gareel te houden. Grapje. Frank Zappa, een oude jeugdvriend, werkte met Van Vliet samen. Hij was zo aardig de man op sleeptouw te nemen in een moeilijke periode. Het werd een tour from hell.

Zo zijn de verhalen legio en is de mythe groot. De docu, met een voice-over van de nog altijd zeer gemiste John Peel, licht net als dit stuk slechts een tip van de sluier. Ik weet dat jullie allemaal erg druk zijn op dit moment, maar Captain Beefheart is het waard om eens echt in te duiken. En dan ook echt! Dus niet even de hele backcatalogue binnenrippen en een half uurtje wippen. Nee, een man die zelf offers bracht voor z’n kunst (mooie schilderijen ook!) verdiend een serieuze benadering. Het mooiste leesvoer levert de zoekactie “Lester Bangs” en “Captain Beefheart” op. Voor de docu is YouTube weer eens het station. Met de BBC hoeven we het trouwens nauwelijks te hebben over filmtechnische kwaliteit. Heerlijk, die rust, dat langzaam, in hapklare brokjes opgebouwde verhaal, die fraaie, bij de inhoud passende beelden, het historische materiaal, de balans tussen verhaal en muziek.

Snordrager Don Van Vliet leeft nog altijd. Letterlijk en figuurlijk. Ben benieuwd hoe het met hem is. Bij het volgende retroconcert in Vera wil ik ‘m horen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s