Studio One Story

Bonus Footage voor de Vera Krant van een jaar geleden, opgeduikeld (en behoorlijk herschreven) vanwege de reissue van de hier besproken release.

Zeg je reggae tegen een reguliere muziekliefhebber, dan is Bob Marley vermoedelijk de eerste associatie. Daarna komen “rood, groen en geel”, “vies haar”, en waarschijnlijk belanden we uiteindelijk in een koffieshop. Dit was in ieder geval lang mijn idee van reggae. Maar inmiddels is het beeld veranderd. Vooroordelen verdwijnen -het klinkt simpel, maar de praktijk is vaak anders- door daadwerkelijk naar -in dit geval- reggae te luisteren. Echt te luisteren, door het oppervlak heen. Dat gaat samen met er over praten en lezen, met kennis opdoen en smaak ontwikkelen. De docu “Studio One Story” is een mooie weergave van dat nieuwe beeld. Het is veel breder en gevarieerder dan ik jarenlang dacht.

Vaak is Bob Marley ook meteen de laatste naam waar die reguliere muziekliefhebber mee komt. Maar zeg je “reggae” tegen een fan, dan vallen ze hoor, de namen van reggae-artiesten. Tientallen! En al snel valt ook de naam van het belangrijkste label in zo’n 50 jaar reggae: Studio One. Studio One is het geesteskind van de Jamaicaan Clement Dodd. Sir Coxsone voor z’n vrienden.

Sir Coxsone

De jonge Dodd had in de jaren 50 een drankzaak in Kingston, Jamaica. Toen de Amerikaanse soul ook het Caribische eiland bereikte zag hij mogelijkheden om met muziek een centje bij te verdienen. Hij werd DJ en trok met de Coxsone Downbeat Soundsystem  (een zelfgemaakt DJ-meubel) door de hoofdstad om op feestjes (‘dances‘) de opwindende US-plaatjes te draaien. Met succes. Dat leidde er toe dat al snel de eerste Jamaicaanse antwoorden op het nieuwe geluid kwamen. Die moesten opgenomen worden, zo vond Sir Coxsone, en hij breidde de handel uit met een heuse studio. De geboorte van Studio One was een feit.

Coxsone Downbeat Soundsystem

Een echt label was het nog niet. De eerste opgenomen Jamaicaanse soul-liedjes mixte producer Coxsone als DJ met de US-artiesten op de Soundsystem. Maar in serie uitbrengen en verkopen was aanvankelijk niet aan de orde. Blijkbaar werden de commerciële mogelijkheden daar niet meteen van ingezien. Lang zou het niet duren.

Er moest een vernuftig apparaat aan te pas komen voordat het zover was. Sir Coxsone hield wel van een experiment. Hij stopte al het verdiende DJ-geld weer netjes in de studio en kwam met de Echoback aanzetten: een apparaat waarop een ‘loop’ kon worden afgespeeld. Vooral een gitaarakkoord dat aan het eind steeds eventjes omhoog ging was een vondst. Dodd was daar zo door gegrepen dat het een wezenlijk onderdeel werd van de producties. Dit tsjakka-geluidje maakte het onderscheid: het werd het belangrijkste kenmerk van het nieuwe genre reggae. De populariteit nam snel toe, en waar vraag is verschijnt aanbod.

Studio One labels

Ik vlieg door de geschiedenis, de docu neemt daar (inclusief de bonus footage) gewoon eventjes vier uur voor! Een enorme stoet zwarte mannen, vooral artiesten en geluidsmensen, komt voorbij om het verhaal tot in detail te vertellen. Belangrijke locaties worden bezocht, foto’s uit de oude doos geven een mooie sfeerimpressie van die opwindende eerste jaren. Sir Coxsone is een zeer relaxte (had je anders verwacht?) rode draad in het geheel.

Hoe lucratief de hele handel was (en is) wordt niet helemaal duidelijk. Bekend is wel dat de meeste artiesten er bekaaid vanaf kwamen vergeleken met de miljoenen die slimme westerse popbobo’s met reggae verdienden. Blackxploitation, maar dan anders. Geschat wordt in elk geval dat Dodd verantwoordelijk is geweest voor zo’n 90 % van de output in de jaren 60 en 70. En als je dan nagaat dat er soms 10 songs slash hits per dag Studio One verlieten!

Sir Coxsone (links) in z'n studio (foto is van Peter Simon, komt uit "Reggae Bloodlines")

De kritiek op reggae dat het allemaal op elkaar lijkt is aan de ene kant ook wel te billijken: de mannen hadden een fabrieksmatige aanpak, met een klein groepje sessiemuzikanten dat de muziek speelde en opnam. Kingston kreeg de bijnaam “Third World Nashville”. Zangers stonden in de tuin te wachten om hun vocals te doen op de beste ‘rhythms. Reggae werd bizniz, waarbij interpretatie -net als bij de Amerikaanse soul- belangrijker werd dan innovatie. Maar aan de andere kant werd er zoveel uitgebracht dat er toch sprake is van een grote variatie. Ska, rocksteady, roots, en later bijvoorbeeld dancehall: het zijn allemaal subgenres met specifieke kenmerken.

winkel in Kingston (foto: Peter Simon)

Later kwam opnieuw de vernieuwing. Op B-kantjes van singles verscheen een instrumentale versie. Op deze ‘versions‘ kon een zanger bijvoorbeeld live improviseren. Maar het was voor de producers ook een mogelijkheid om zich uit te leven in geluidsexperimenten. Dub werd een nieuw subgenre. Met Lee ‘Scratch’ Perry en King Tubby zijn de belangrijkste dub-producers genoemd. Ze werden als vanzelf muzikant, zoals hiphopproducers dat tegenwoordig ook zijn. En reggae-DJ’s waren ‘toastend‘ op die versions de eerste ‘rappers’. Het was niet voor niets de Jamaicaan DJ Kool Herc die een hiphop-pionier in The Bronx in New York City werd. De dub-geluidsexperimenten van die producers hebben hun impact op de moderne muziek dus niet gemist. Daar doen dance- en elektronica-muzikanten van nu nog hun voordeel mee.

Een uitgebreidere geschiedenis van reggae moet ik nog tegenkomen. Natuurlijk zijn de mensen van het onvolprezen label Soul Jazz verantwoordelijk voor de docu, zoals ze al jarenlang het Jamaicaanse goud voor nieuwe generaties in mooi verpakte reissues presenteren. “Studio One Story” komt in een combinatie met CD (een historisch overzicht) en boekje (een uittreksel van de film).

Het mes had er bij de editing wat vaker in gemoeten (veel quotes voegen niet echt iets toe), en het kleurige kadertje in Soul Jazz-stijl is ook een beetje too much. Maar de hele deal lijkt me het uitgesproken startpunt voor een mooie ontdekkingsreis. “Waar zijn de wiet, het rood, groen en geel, het vieze haar, en Bob Marley?”, vraag je je waarschijnlijk na afloop af.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s